امپراطوری راه‌ها / ایران راه
گزیده اطلاعات راه‌های ایران · سال ۱۴۰۳
۶۷ درصد کالای غیرنفتی
۶۹ درصد کالای غیرنفتی
اطلس ترانزیت ایران و پیرامون
خطوط، نمایش شماتیک ارتباطات ذکرشده در فایل‌ها هستند؛ مسیر دقیق ریل یا جاده نیستند. موقعیت شهرها و مرزها تقریبی است. نام‌های کلی «آسیای مرکزی» و «اروپا» به کشور مشخصی تبدیل نشده‌اند. فلش‌ها جهت نمایش زنجیره‌اند، نه محدودیت جهت حمل کالا.
کشورهای درگیر: روسیه · آذربایجان · ایران · عمان · هند
زنجیرهٔ 1: روسیه → آذربایجان → ایران → عمان → هند
سطح پیشرفت زیرساختی/نهادی: تکمیل محور رشت-آستارا و چابهار-زاهدان ارزیابی رقابت پذیری: رقابت پذیر در هزینه کند در زمان
| نام کریدور | سال تصویب/آغاز رسمی | کشورهای عبوری اصلی | طول مسیر به هزارکیلومتر | زمان متوسط حمل کالا | هزینه متوسط به ازای هرکانتینر 20 فوتی به دلار | حجم عبور سالانه به میلیون تن | جایگاه ایران | سطح پیشرفت زیرساختی/نهادی | ارزیابی رقابت پذیری |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| شمال-جنوب | 2000سن پترزبورگ | روسیه-آذربایجان-ایران-عمان-هند | 7.2 | 22-18 | 3000-2500 | 12 | کلیدی | تکمیل محور رشت-آستارا و چابهار-زاهدان | رقابت پذیر در هزینه کند در زمان |
| تراسیکا | 1993-1998 | قزاقستان-آذربایجان-گرجستان-ترکیه-بلغارستان-رومانی | 6.3 | 15-12 | 2200-2500 | 18 | خارج از مسیر ایران | مسیر جایگزین فعال-اراده اتحادیه اروپا | رقیب مسیر غربی ایران |
| کریدور میانی | 2017-2018 | چین-قزاقستان-آذربایجان-گرجستان-ترکیه | 7.5 | 16-13 | 2400-2800 | 13 | خارج از مسیر ایران | مسیر فعال- اراده چین و ترکیه و اتحادیه اروپا | رقیب مسیر شمالی ایران سریع ولی گران |
| لاجورد | 2017 عشق آباد | افغانستان-ترکمنستان-آذربایجان-گرجستان-ترکیه | 3.2 | 10 الی 12 روز | 2400-2100 | 4 | خارج از مسیر | بخش ریلی ناقص در افغانستان | رقابت پذیر در زمان مشکل پایداری |
| چین-قزاقستان-ازبکستان-ایران | 2016-2021 | چین-قزاقستان-ازبکستان-ترکمنستان-ایران | 6.8 | 18-20 | 3000-2600 | 8 | عضو کلیدی | مسیر درحال بهره برداری آزمایشی | پتاننسیل بالا برای ترکیب با محور شمال-جنوب |
| کریدور شرق-غرب | 2013 چین ابتکار یک کمربند یک راه | چین-آسیای مرکزی-ایران-ترکیه-اروپا | 10 | 20-25 | 3200-2800 | 25 | عضو معمولی | درحال توسعه- اتصال چابهار به ترکمنستان حیاتی است | مسیر طولای ارزان |
| چابهار-افغانستان-آسیای مرکزی | 2016تفاهم نامه سه جانبه تهران | ایران-افغانستان-آسیای مرکزی-هند | 2.9 | نه تا یازده روز | 2400-2000 | 6 | ایران مبدا اصلی | اتصال ریلی چابهار به زاهدان ناقص است | دارای مزیت اقتصادی بلند مدت |
| سازمان همکاری اقتصادی | 1998 | ایران-ترکیه-پاکستان-آسیای مرکزی | 5.5 | 20-16 | 2800-2500 | 9 | ایران در مسیر مرکزی | جاده ایی فعال و ریلی درحال توسعه | قابلیت ظرفیت ارتقا |
| کریدور CAREC2&(ADB)6 | 2021 | قزاقستان-ترکمنستان-ایران-اذربایجان-گرجستان | 4.8 | 16-14 | 2700-2300 | 10 | ایران محور جنوبی | فعال در بهش قزاقستان-ترکمنستان-ایران | رقایبت پذیر |
منبع: کریدورهای_بین_المللی.xlsx · Sheet1؛ عنوان حجم در بلوک سوم فایل «حجم عبوری به میلیون تن» است. واحد زمان فقط در بعضی خانه‌ها ذکر شده است.
| محور | ردیف | شاخص | وضعیت | توضیح تحلیلی |
|---|---|---|---|---|
| محور شمال-جنوب | 1 | طول کل مسیر | 2200کیلومتر | شامل مسیرهای شرقی-غربی-مرکزی از خلیج فارس تا روسیه |
| 2 | درصد تکمیل زیرساخت | 82درصد | اتصال رشت-آستارا و بصره-شلمچه ناتمام است | |
| 3 | ظرفیت عملی سالانه | 15میلیون تن | کمتر از 40 درصد از ظرفیت بالقوه این شبکه را شامل میشود | |
| 4 | سرعت متوسط حمل یار | 55-45 کیلومتر بر ساعت | متاثر از تک خط بودن و گلوگاه های فنی | |
| 5 | سطح گلوگاه | بالا | محور رشت-آستارا و بصره-شلمچه | |
| 6 | اثر بر شبکه | کاهش 40درصدی کارایی شبکه | تاخیر در این مسیر باعث افرایش بارترافیکی در مسیر روسیه-قزاقستان-چین میشود | |
| جمع بندی | وضعیت فعلی:شاخه شرقی یعنی بندرعباس-بافق-مشهد-سرخس از نظر طول کامل است اما تک خطه است و فرسودگی لوکوموتیو دارد پس یک گلوگاه است شاخه مرکزی یعنی بندرعباس-یزد-تهران-قزوین-رشت-آستارا نیازمند اتصال ریلی رشت - آستارا را دارد. شاخه غربی:بندرامام خمینی-خرمشهر-شلمچه-بصره هنوز خط شلمچه به بصره غیر فعال است. در هر سه محور خط دوم ندارد و برقی نیست لذا سرعت کم است اگر این سه گلوگاه رفع شود 23 میلیون تن به ظرفیت ترانزیتی افزوده میشود | |||
| محور شرق-غرب | 1 | طول کل مسیر | 2500کیلومتر | از سرخس و اینچه برون تا رازی و بازرگان |
| 2 | درصد تکمیل زیرساخت | 89درصد | بخش تبریز-رازی نیاز به بازسازی دارد | |
| 3 | ظرفیت عملی سالانه | 18میلیون تن | بالقوخ بیش از 40 میلیون تن | |
| 4 | سرعت متوسط حمل یار | 50 کیلومتر | تراکم به دلیل محور مشهد-تهران-تبریز | |
| 5 | سطح گلوگاه | بالا | تبریز-رازی | |
| 6 | اثر بر شبکه | کاهش 25درصدی توان عبوری | محدودیت در محور تبریز -رازی باعث محدودیت در ترانزیت ایران-ترکیه شده است | |
| جمع بندی | اهمیت این محور به این است که در طرح یک کمربند یک جاده چین قرار دارد. این معضلات باعث شده این خط بازدهی زیر 10 درصد داشته باشد. در بخش شرقی آن یعنی بندرعباس-بافق -سرخس ظرفیت خطوط مناسب است اما پایانه های بارگیری پراکنده است و ضعف اتصال با بنادر دارد بخش میانی یعنی مشهد-تهران-زنجان-تبریز ترافیک ریلی سنگین است و تک خط است. در بخش غربی تبریز-رازی-ترکیه نیز محدودیت ظرفیت خط رازی-وان وجود دارد همچنین اختلاف عرض خط در ترکیه وجود دارد و فرسودگی ناوگان باری. | |||
| محور جنوبی-شرقی | 1 | طول کل مسیر | 1550کیلومتر | از بندر چابهار تا مرز سرخس |
| 2 | درصد تکمیل زیرساخت | 55درصد | چابهار- زاهدان در مراحل پایانی و زاهدان-سرخس در مرحله طراحی | |
| 3 | ظرفیت عملی سالانه | 5 میلیون تن | پس از تکمیل تا 15 میلیون تن قابل افزایش | |
| 4 | سرعت متوسط حمل یار | 40 کیلومتر | متاثر از محدودیت شرایط کویری | |
| 5 | سطح گلوگاه | بسیار بالا | عدم اتصال ریلی سرخس-زاهدان | |
| 6 | اثر بر شبکه | محدودسازی بندر چابهار | بار افغانستان و آسیای مرکزی به پاکستان سرریز میشود | |
| جمع بندی | پروژه ریلی چابهار-زاهدان 90 درصد پیشرفت فیزیکی داشته است اما محور ریلی زاهدان -سرخس در مرحله مطالعه است. اگرچه محور جاده ایی چابهار به میلک جاده ایی نسبتا مناسب دارد اما پایانه های سوختگیری و ایستگاه های رفاهی محدودی دارد و از جذابیت مسیر کاسته است. با تکمیل نشدن این مسیر بار افغانستان و آسیای مرکزی جذب بندر گوادر پاکستان شده و از اهمیت چابهار کاسته شده است. | |||
| محور غربی(ایران-عراق-سوریه) | 1 | طول کل مسیر | 750کیلومتر | کرمانشاه-مرز خسروی-بصره |
| 2 | درصد تکمیل زیرساخت | 60درصد | ریلی تا کرمانشاه ولی بخش خسروی تا بصره انجام نشده | |
| 3 | ظرفیت عملی سالانه | 3 میلیون تن | قابلیت افزایش تا 10 میلیون تن | |
| 4 | سرعت متوسط حمل یار | 45 کیلومتر | متاثر از زیرساخت قدیمی جاده و گمرکی | |
| 5 | سطح گلوگاه | کاهش پیوند ترانزیتی ایران با مدیترانه | محور خسروی-بصره و ضعف ترمینالهای مرزی | |
| 6 | اثر بر شبکه | — | ایران از مزیت پیوند به بنادر مدیترانه محروم مانده | |
| جمع بندی | خط ریلی کرمانشاه به مرز خسروی تکمیل نشده است. گمرکات این ناحیه توان عبور حجم بالایی کالا را از خود ندارند.با تکمیل نشدن ریل این ناحیه به مرز خسروی عملا اتصال ایران به مدیترانه ناممکن شده است. | |||
منبع: گلوگاه_های_مهم_در_کریدور_ریلی_جاده_ایی.xlsx · Sheet1. ارقام و توضیحات بدون تغییر نقل شده‌اند؛ ناشر و تاریخ مرجع در دو فایل ذکر نشده و مستقلاً تأیید نشده‌اند. خانهٔ خالی با «—» نمایش داده میشود.
منبع نقشه‌ها: تصاویر ارسالی